# Бадам-Очирын Галаарид

> Сэтгүүл зүйн доктор (Ph.D), Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн (2013). Бөө мөргөл, тэнгэр шүтлэг, Сэтгүүл зүй судлал.
> 65 бүтээл, 24 ном (2005–2025).
> Албан ёсны хуудас: https://galaarid.scholar.mn/

## Хэн бэ

Монголчуудын язгуурын шашин — бөө мөргөл, тэнгэр шүтлэгийн түүх, гүн ухаан, зан үйлийг судалдаг. Зэрэгцээд Монголын чөлөөт хэвлэлийн хөгжил, сэтгүүлчийн ёс зүйн чиглэлээр судалгаа хийж, олон улсын хурлуудад илтгэл тавьсан. Гоц үзэгдэл, нууц ертөнцийн судлалыг тусгайлан сонирхдог.

Говь-Алтай аймгийн Бугат сумд төрсөн. Алтай хотын 1 дүгээр 10 жилийн дунд сургуулийг 1984 онд, ЗХУ-ын Свердловск хотын Уралын улсын их сургуулийн сэтгүүлчийн ангийг 1989 онд төгссөн.

«Улаанбаатар», «Ардын эрх» сонины хариуцлагатай нарийн бичгийн дарга, «Өнөөдөр» сонины анхны ерөнхий редактор, «Монгол кино» нэгтгэлийн ерөнхий редактороор ажилласан. Хэвлэлийн хүрээлэнгийн мэргэжлийн сэтгүүл зүйн анхны багш нарын нэг бөгөөд олон сэтгүүлч бэлтгэсэн.

2011—2018 онд Монголын Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэлийн ерөнхийлөгчөөр ажиллаж, үндэсний сэтгүүл зүйн 100 жилийн ойн бэлтгэл ажилд оролцсон. 2013 онд Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн цол хүртсэн.

Монголд цахим сэтгүүл зүйг хөгжүүлэхэд үүрэг гүйцэтгэж, блог хөтөлсөн анхны монгол зохиолч, сэтгүүлчдийн нэг болсон. 2006 онд шилдэг арван блогчид нэрлэгдэж, блогч нөхөдтэйгөө хамтран Bugdeeree.mn иргэний сэтгүүл зүйн сайтыг үүсгэсэн.

2018 онд «Монголын чөлөөт хэвлэлийн хөгжил, төлөвшил» сэдвээр сэтгүүл зүйн докторын зэрэг хамгаалсан. Хараат бус судлаач. Жүжиг, кино зохиол бичдэг. Бөө мөргөл, тэнгэр шүтлэг, гоц үзэгдлийн чиглэлээр 24 ном эмхэтгэн хэвлүүлж, Геродотын «Түүх», Фицжералдын «Агуу Гэтсби» зэрэг сонгодог бүтээлийг монгол хэлнд орчуулсан.

## Товч баримт

- Бүтэн нэр: Бадам-Очирын Галаарид (B. Galaarid)
- Зэрэг: Сэтгүүл зүйн доктор (Ph.D), 2018
- Диссертаци: «Монголын чөлөөт хэвлэлийн хөгжил, төлөвшил»
- Цол: Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, 2013
- Одоогийн үүрэг: Хараат бус судлаач
- Боловсрол: Уралын улсын их сургууль (Свердловск), сэтгүүл зүй — 1989
- Төрсөн газар: Говь-Алтай аймаг, Бугат сум
- Судалгааны чиглэл: Бөө мөргөл, тэнгэр шүтлэг, Сэтгүүл зүй судлал, Монгол бөө, тэнгэр үзэл, Бөөгийн ёс зүй, андгай, Монголын нууц товчоон, Чөлөөт хэвлэлийн түүх, Сэтгүүлчийн ёс зүй
- Имэйл: galaarid88@gmail.com

## Нэрийн хувилбарууд

Бадам-Очирын Галаарид · Б. Галаарид · Б.Галаарид · Галаарид · Б. Галаарид · Галаарид Бадам-Очир · Бадам-Очир Галаарид · B.Galaarid · B. Galaarid · Galaarid · Galaarid Badam-Ochir · Badam-Ochiryn Galaarid · Badam-Ochir Galaarid · Галаарид Бадам-Очирович · Б.Галаарид доктор

## Одоогийн эрдэм шинжилгээний ажил

**Олон улсын монголч эрдэмтний XIII их хурал** (2026 оны 8 дугаар сарын 10–13, Улаанбаатар, Монгол Улс)
Сэдэв: «Монгол судлал: уламжлал ба орчин үе» / Mongolian Studies: Tradition and Modernity
Зохион байгуулагч: Олон улсын монгол судлалын холбоо (IAMS)
V салбар · Монголын угсаатны зүй, уламжлалт мэдлэг ухаан судлал

- 8 сарын 12, Лхагва, 09:00–09:20 — **Илтгэл**: Монгол бөөгийн ёс зүйн асуудал: өчигдөр, өнөөдөр
- 8 сарын 12, Лхагва, 16:00–17:40 — **Хуралдааны дарга**: V салбарын үдээс хойших хуралдааныг даргална

## Эрдэм шинжилгээний өгүүлэл

**Монгол бөөгийн ёс зүйн асуудал: өчигдөр, өнөөдөр**
Бадам-Очирын Галаарид (Монгол Улс)
Түлхүүр үг: Монгол бөө, Тэнгэр үзэл, тэнгэр шүтлэг, Бөөгийн ёс зүй, Бөөгийн андгай тангараг

Монголчуудын язгуурын шашин – Бөө мөргөл 1990-ээд оны эхээр эргэн сэргэснээс хойш гуч гаруй жил болжээ. “Өнгөрснөөс өнөөдрийг бий болгож, тэгэхдээ олон зууны өмнөөс доройтож үлдэц төдий оршиж байсан шашныг орчин үеийн шашин соёлын чиг хандлагатай нийлэгжүүлж буй сонирхолтой үзэгдэл” болохын хувьд Монгол бөө нь судалгааны чухал объект юм. Сүүлийн үед Тэнгэр шүтлэг нэрээр зонхилон нэрлэж буй энэ үзэгдлийн олон талт судалгааны нэг чиглэл болох бөө нэрийн ёс зүй, нийгмийн хариуцлагын асуудал өнөөдөр ямар түвшинд байгааг түүхэн уламжлалтай харьцуулан тодорхойлоход энэхүү өгүүллийн зорилго оршино.

### Дүгнэлт
1. Монгол бөөгийн андгай өргөх ёс нь эртний уламжлалт зан үйл бөгөөд дундад эртний монголчуудын Тэнгэрт өчил өчих, андгай өргөх ёс нь түүнээс улбаатай гэж үзэж байна.
2. Бөөгийн андгай нь зөрчиж үл болох, насан туршид дагаж мөрдөх ёстой ёс зүйн хэм хэмжээ, орчин цагийн ойлголтоор бол Мэргэжлийн ёс зүйн код мөн байна.
3. Монгол бөөгийн шашин тухай тухайн цаг үеийн эрхшээсэн төрийн хууль зарлиг, бусад олон хүчин зүйлийн улмаас олон зуунаар доройтон буурах явцад Бөөгийн андгай нь зайлшгүй гүйцэтгэх зан үйлийн тоонд орохоо больж, сайн дурын шинжтэй болсон байна.
4. Монгол бөөгийн андгай өргөх зан үйлийн талаархи мэдээ зангийг Н.Н.Хангалов анх үлдээж, Монголын судлаачдаас судлаач Г.Гантогтох, Д.Бум-Очир нар анх судалгааны эргэлтэд оруулсан байна.
5. Монгол бөөгийн андгай өргөх зан үйлийг өнөө цагт цөөн боловч бөө уламжлан үйлдэж байна.
6. Ямар нэг байгууллагаас “Бөөгийн ёс зүйн дүрэм” зэрэг бичиг баримт зохион монголын нийт бөө нэрээр түүнийгээ дагаж мөрдүүлэх гэх оролдлого амжилт олохгүй нь тодорхой байна.

## Бүтээл (65)

### Шашин, шүтлэг
**Нэг сэдэвт бүтээл** (2)
- Монголчуудын тэнгэр үзэл, тэнгэр шүтлэг — Ред. Т.Дагвадорж. Улаанбаатар, Цалиг (2022, 2025)
- Гүртэн чойжонч — Ред. С.Дэмбэрэл. Улаанбаатар, Цалиг (2020, 2024)

**Эмхэтгэсэн ном, товхимол** (10)
- Онгод тэнгэрийн зараалаар — Улаанбаатар, Өнгөт хэвлэл (2005)
- Ид шид, гоц мэдрэхүй — Ред. А.Амарсайхан. Улаанбаатар, Цалиг (2009)
- Лам хувраг, төөрөг зурхай — Ред. А.Амарсайхан. Улаанбаатар, Цалиг (2009)
- Бөө мөргөлийн тухай бичвэрүүд — Б.Галаарид. Бүтээлийн эмхэтгэл IV. Улаанбаатар, Цалиг (2010)
- Нууц ертөнцийн тухай өгүүллүүд — Б.Галаарид. Бүтээлийн эмхэтгэл III. Улаанбаатар, Цалиг (2010)
- Далд ертөнцийг нээхүйн ухаан — Б.Галаарид. Бүтээлийн эмхэтгэл V. Улаанбаатар, Цалиг (2010)
- Бөө мөргөл, тэнгэр шүтлэг — Улаанбаатар, Цалиг (2009, 2011, 2013)
- Тэнгэризм ба монголчууд — Ред. Л.Дашням. Улаанбаатар, Цалиг (2013)
- Урианхай өргөжин тэлсэн түүх — Улаанбаатар, Цалиг (2018)
- Сэрсэн түүх буюу эртний домгууд — Улаанбаатар, Цалиг (2022)

**Орчуулгын бүтээл** (5)
- Нострадамустай ханьссан түүх — К.Филимонов. Улаанбаатар, Өдөр шөнө (2005)
- Үл танихуйн хил нэвтрэхүй — К.Филимонов. Улаанбаатар, Өдөр шөнө (2005)
- Түүх — Геродот. Ред. А.Амарсайхан. Улаанбаатар, Цалиг (2009)
- Бид бүгдээрээ зомби — П.Одинцов. Улаанбаатар, Цалиг (2009)
- Физикч-гоц мэдрэхүйтний тэмдэглэлүүд — Илья Чусов. Улаанбаатар, Цалиг (2011)

**Илтгэл, өгүүлэл** (13)
- Тэнгэризм — монголчуудын гүн ухаан — «Рерих нар ба Монгол» олон улсын II хурал (2019)
- Түшээ — монгол бөөгийн онцгой үүрэгтэй субъект болох нь — «Бөөгийн мөн чанар: Онгод, тэнгэр, улаач» олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал, Улаанбаатар (2019)
- Философская общность Pax Mongolica и Пакта Рериха — Петербургский Рериховский сборник XIII. Санкт-Петербург, стр.253–254 (2020)
- Академик Шагдарын Бира — ученик Ю.Н.Рериха и основатель рериховедения в Монголии — XXI международная научно-практическая конференция «Рериховское наследие» (2021)
- Тэнгэр үзэл Чингис хааны гадаад бодлогын үндэс болох нь — Улаанбаатар (2021)
- Төрийн тахилгат Ноён уул монголчуудын түүх, уламжлалт соёлын үнэт өвийг хадгалсан газар болох нь — «Төрийн тахилгат Ноён уулын түүх, соёл» эрдэм шинжилгээний хурал. Сэлэнгэ, Мандал сум (2022)
- Монгол бөөгийн дахин сэргэлт — «Төр сүм хийдийн харилцааны өнөөгийн сорилт» эрдэм шинжилгээний хурал, Улаанбаатар (2022)
- «Неотпитая» сокрытая чаша: Учения коренной религии монголов — XXII международная научно-практическая конференция «Рериховское наследие». Санкт-Петербург (2022)
- Урианхайн түүхтэй холбоотой монгол бөөгийн багц домогт хийсэн шинжилгээ — «Урианхай, Тува түмний түүх, соёл, өв уламжлал» олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал (2022)
- Монголын бөөгийн шашны дахин сэргэлт дэх уламжлал, шинэчлэлийн асуудлууд — Олон улсын монголч эрдэмтний XII их хурал, Улаанбаатар (2023)
- Учения коренной религии монголов — IX международная научно-практическая конференция «Тенгрианство и эпическое наследие народов Евразии». Улаанбаатар (2023)
- Бөөгийн домог, зан үйлтэй Алтай таван богдын тайлга тахилга холбогдох нь — «Төрийн тахилгат Алтай ханы Таван богд хайрханы тайлга тахилга» эрдэм шинжилгээний хурал, Улаанбаатар (2023)
- Монгол бөөгийн уул усны тайлга, тахилгын зан үйлийн онцлог: уламжлал, шинэчлэл — «Бурхан Халдун хайрханы түүх соёлын судалгаа» эрдэм шинжилгээний хурал, Улаанбаатар (2024)

**Редакторласан ном** (4)
- Эртний монголчуудын бөө мөргөлийн соёл сэтгэхүй — Тү.Өлзий. Улаанбаатар, Цалиг (2011)
- Мөнх тэнгэрийн ухаан — Эмхт. Ш.Должинсүрэн. Улаанбаатар, Цалиг (2013)
- «Рерих нар ба Монгол» олон улсын II хурлын эмхэтгэл — Улаанбаатар, Цалиг (2019)
- Лус савдгийн гомдол — М.Отгонтөгс. Улаанбаатар, Си Ти Пи принтинг (2022)

### Сэтгүүл зүй
**Нэг сэдэвт бүтээл** (3)
- С.Цогтсайханы сэтгүүл зүйн бүтээлийн онцлог, ур чадвар — Ред. Ж.Батбаатар. Улаанбаатар, Цалиг (2011)
- Монголын чөлөөт хэвлэлийн хөгжил төлөвшил — Ред. Ж.Батбаатар. Улаанбаатар, Цалиг (2018)
- «Монголын үнэн» сонины бодит түүх — Ред. М.Одмандах. Улаанбаатар, Цалиг (2021)

**Сэтгүүл зүй судлалын өгүүлэл** (11)
- «Ардчилал» сонин бол чөлөөт хэвлэлийн тогтолцоо бүрэлдэхэд хамгийн ихээр нөлөөлсөн хэвлэл мөн
- Социализмын үед сэтгүүлчид хэлмэгдсэн хоёр тохиолдлыг судлахад — МУБИС, МСС. Монгол судлалын чуулган, х.236–239
- Монголын шинэ сэтгүүл зүйг түүхчлэх асуудалд — МУИС, НШУС. Эрдэм шинжилгээний бичиг №14(393), х.219–225 (2013)
- Монгол, Хятадын хэвлэл мэдээллийн байгууллагын хамтын ажиллагааны өнөөгийн байдал, эрчимжүүлэх арга зам — МУИС. Эрдэм шинжилгээний бичиг, Сэтгүүл зүй №15(417) (2014)
- Монголын чөлөөт хэвлэлийн улс төрийн орчин — МУИС, НШУС. Эрдэм шинжилгээний бичиг №17(457), х.121–127 (2016)
- Сэтгүүлч бол онцгой мэргэжил — «Сэтгүүлчийн ёс зүйн тухай өгүүллүүд-1» эмхэтгэл. Улаанбаатар, х.15–22 (2016)
- Сэтгүүлч С.Цогтсайханы бүтээл дэх сэтгэлгээний шинэлэг хандлагууд — МУИС, НШУС. Эрдэм шинжилгээний бичиг №12(370), х.175–183 (2011)
- Сэтгүүлч С.Цогтсайханы мэргэжлийн ур чадварын асуудал — МУИС, НШУС. Эрдэм шинжилгээний бичиг №13(380), х.59–70 (2012)
- Сэтгүүлчийн ёс зүйн дүрмийг боловсруулах нь — «Хэвлэлийн өөрийн зохицуулалт» гарын авлага. Улаанбаатар, х.15–22 (2009)
- Хэвлэл мэдээллийн салбар ба мэдээллийн аюулгүй байдал — Хууль сахиулах удирдлагын академи. «Аюулгүй байдлын онол, практикийн тулгамдсан асуудлууд» эмхэтгэл. Улаанбаатар, х.33–38 (2016)
- Сэтгүүлчид авьяас онцгой чухлыг Д.Амбасэлмаагийн бичвэрүүдээр нотлох нь — «СУИС-ийн профессоруудын цуврал» №3 «Амбасэлмаа». Улаанбаатар, х.122–133 (2018)

**Сэтгүүл зүй, хэвлэл мэдээллийн илтгэл** (17)
- Монголын хэвлэл мэдээлэл хэний гарт байна вэ? — «XIX зүйл ба эрх зүйн орчин» хэлэлцүүлэг, Улаанбаатар (2008)
- Эрүүл сэтгүүл зүйн бэрхшээл, шийдвэрлэх асуудал — «Эрүүл сэтгүүл зүйн бизнесийн орчин» хэвлэл мэдээллийн удирдах ажилтны үндэсний анхдугаар чуулган (2012)
- Монголын хэвлэл мэдээллийн сүүлийн 20 жилийн хөгжил — Монгол, Хятадын хэвлэл мэдээллийн III форум, Улаанбаатар (2012)
- Сэтгүүлчийн мэргэжлийн нэр хүнд, хариуцлага, ёс зүй — МУ-ын Ерөнхийлөгчийн дэргэдэх Иргэний танхим. «Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний тухай хуулийн төслийн хэлэлцүүлэг», Улаанбаатар (2012)
- Сэтгүүлчид хэвлэл мэдээллийн салбарын өөрчлөлт шинэчлэлийн эзэд нь байж чадах уу? — Хэвлэлийн Хүрээлэн, Фридрих Эбертийн сан. «Хэвлэлийн эрх чөлөө ба сэтгүүлчдийн хөдөлмөрлөх эрх» хэлэлцүүлэг, Улаанбаатар (2013)
- Монгол, Хятадын хэвлэл мэдээллийн байгууллагын хамтын ажиллагааны өнөөгийн байдал, эрчимжүүлэх арга зам, боломж — Монгол, Хятадын хэвлэл мэдээллийн V форум, Эрдэнэт (2014)
- Орчин цагийн сэтгүүл зүй ба монгол хэлний хэрэглээ — МҮИС. «Эх хэлний хэрэглээний тулгамдсан асуудал» онол практикийн бага хурал, Улаанбаатар (2014)
- Цахим сэтгүүл зүйн тулгын гурван чулуу нь профессионализм, ёс зүй, нийгмийн хариуцлага байх ёстой — Монголын цахим сэтгүүл зүйн анхдугаар форум, Улаанбаатар (2015)
- Эдийн засгийн коридор бий болгох санаачлага ба хэвлэл мэдээллийн салбарын боломж — Монгол, Хятадын хэвлэл мэдээллийн форум, Алшаа (2015)
- Монгол-Оросын хэвлэл мэдээллийн салбар дахь хамтын ажиллагаа — Монгол, Оросын сэтгүүлчдийн анхдугаар форум, Улаанбаатар (2016)
- Нээлттэй засаглал ба хэвлэл мэдээллийн үүрэг — «Ил тод, нээлттэй Улаанбаатар» форум, Улаанбаатар (2016)
- МСНЭ-ээс ҮЭ-ийн талаар баримтлах зарчим — «Хэвлэл мэдээллийн эв санааны нэгдлийг бэхжүүлэх хэрэгцээ, шаардлага» хэлэлцүүлэг, Улаанбаатар (2016)
- Хэвлэл мэдээллийн салбар дахь мэдээллийн аюулгүй байдал — «Аюулгүй байдлын онол, практикийн тулгамдсан асуудлууд» эрдэм шинжилгээний хурал. Хууль сахиулахын их сургууль, Улаанбаатар (2016)
- Forum of Ministers Responsible for Information — Urumqi, China (2016)
- Монгол улс дахь соёлын биет бус өвийн ашиглалт, хамгаалалтад хэвлэл мэдээллийн байгууллагын үүрэг оролцоо — ЮНЕСКО-гийн Соёлын биет бус өвийг хамгаалах конвенцийн хэрэгжилтэд зориулсан сургалт, Дархан-Уул (2017)
- Хоёр орны найрамдал, хамтын ажиллагааны өчигдөр, өнөөдөр: хэвлэл мэдээллийн үүрэг, оролцоо — Хятад, Монголын хэвлэл мэдээллийн VIII форум. ӨМӨЗО, Рашаан хот (2017)
- Ардчилсан сэтгүүл зүйн өчигдөр, өнөөдөр, маргааш — «Үндсэн хууль ба хэвлэн нийтлэх эрх чөлөө — 30 жил» хэвлэл мэдээлэл, иргэний нийгмийн чуулган. Төрийн ордон (2022)

## Ярилцлага

- **Захын бялуучид сэтгүүл зүй рүү дайран орж байгаад сэтгэл өвдөж байна** — news.mn, «Өдрийн шуудан» сонин, М.Мөнхчимэг, 2011.11.10. https://news.mn/r/86298/
  1989 онд Говь-Алтайн «Алтайн хөгжил» сонинд сурвалжлагчаар эхэлж, ардчиллын жилүүдэд «Улаанбаатар сонин», МСДН-ын «Үг», «Ардын эрх», «Өнөөдөр» сонинд ажилласан замналаа дурсана. Хөвсгөлийн Байшинтын онгоцны осол дээр хамгийн түрүүнд очсон гурван сэтгүүлчийн нэг байсан тухайгаа өгүүлж, 1990-ээд оны хэвлэлийн эрх чөлөө ба өнөөгийн мэргэжлийн түвшинг харьцуулж шүүмжилнэ.
- **Монголын сэтгүүлчид үзэл бодлын эрх чөлөөтэй, санхүүгийн эрх чөлөөгүй** — itoim.mn. https://itoim.mn/article/mVXkJ/11763
  Монголын Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэлийн ерөнхийлөгчөөр ажилласан хугацааныхаа тайлан. Байгууллагыг анх удаа өөрийн байртай болгосон, гадаад нэр хүндийг бэхжүүлсэн тухай, мөн сэтгүүлчдэд босго шалгуур, зэрэглэл, ёс зүйн хариуцлагын механизм бий болгох саналаа өгүүлнэ. Мэргэжлийн сэтгүүл зүй ба нийгмийн сүлжээний ялгаа, медиа боловсролын шаардлагын тухай ярина.
- **Үндэсний аюулгүй байдлыг хангах үүргээ сэтгүүл зүй гүйцэтгэж чадахгүй байна** — uuhai.mn, «Өдрийн сонин», Д.Туяа, 2025.03.27. https://uuhai.mn/8262/27/
  Үндэсний сэтгүүл зүйн ойн өдрийг тогтоосон түүх бичлэгийн алдааг тодруулна: «Шинэ толь хэмээх бичиг»-ийн анхны дугаар юлийн тооллын 1913.03.06-нд гарсан нь григорийн тооллоор 03.19 болно. «Монголын үнэн» сонины түүхийн талаарх өөрийн судалгаа ба түүнийг сөрсөн эрдэмтдийн маргааныг өгүүлж, Монголын сэтгүүл зүйн онолын судалгаа салбарын бодит хөгжлөөс хоцорсныг шүүмжилнэ.
- **Үндэсний сэтгүүл зүйн хөгжлийн бодлогоо зөв тодорхойлмоор байна** — ikon.mn. https://ikon.mn/n/4yf
- **Гэхдээ би сэтгүүл зүй, улс төр хоёрыг хол хөндий байх салбар гэж үздэггүй** — Sonin.mn. https://sonin.mn/news/peconomy/22044
- **Иргэдийнх нь үнэт зүйлс нэгдмэл улс хүчирхэг, тиймгүй нийгэм тогтворгүй болдог** — nio.mn, А.Мөнхжин, 2024.09.05. https://nio.mn/9917/
  Тэнгэр үзэл ба тэнгэр шүтлэгийн ялгаа, бөө мөргөлийг шашин гэж үзэх үндэслэлтэй эсэх талаар. Бөө мөргөл нь тогтсон номлол, сүм хийд, сургуультай биш тул системчлэгдсэн шашнаас ялгаатай гэж үзнэ. Их хааны «Мөнх тэнгэрийн ивээлээр» гэдэг хэллэгийг орчлонгийн зүй тогтолд зохицсон шийдвэр гэж тайлбарлаж, уугуул мэдлэг гажиж мартагдсан жишээг дурдана.
- **Монголын үзмэрч төлгөчдийн чансааг 1993 онд нэг сүрхий шалгачихсан** — urlag.mn. https://urlag.mn/post/31168
  Парапсихологи судлалын тухай. 1993 оны Завханы Марз уулын онгоцны ослын үед үзмэрч мэргэчдийн таамаг бүтэлгүйтсэн нь тэдний түвшинг илчилсэн гэж үзнэ. Социализмын үед энэ сэдвийг судалж байсан Д.Дашпүрэв, Д.Төмөртогоо нарыг дурдаж, зөн билгийг зохиомлоор сэрээх технологийн ёс зүйн эрсдэлийг сануулна. Мөн Монголыг буддын шашинт орон гэх нийтлэг ойлголтыг сүүлийн судалгаагаар эргэн харахыг санал болгоно.
- **Яаж хурдан баяжихав гэсэн хүмүүс бөөгийн нэрээр залилан хийж байгаа** — Зэв тэнгэр, 2012. https://zevtenger.blogspot.com/2012/02/blog-post_1932.html

## Нэвтрүүлэг

- **«Битгий Сонс» подкаст — 76-р дугаар** — YouTube, Подкастын зочин. https://www.youtube.com/watch?v=_wohlUKPNEU
- **«Тэнгэр Монгол Газар» подкаст — бөө мөргөл, Монголын шашны түүх** — Facebook · Тэнгэр Монгол Газар, Подкастын зочин. https://www.facebook.com/watch/?v=668758009625901
- **Судлаач Б.Галаарид, Т.Ангар зайран — «Бөө хүн» сэдэвт чөлөөт ярилцлага** — Facebook · International Museum of Shamanism. https://www.facebook.com/watch/?v=1051281009659034

## Замнал

- —: Говь-Алтай аймгийн Бугат сумд төрсөн
- 1984: Говь-Алтай аймгийн Алтай хотын 1 дүгээр 10 жилийн дунд сургууль төгссөн
- 1989: ЗХУ-ын Свердловск хотын Уралын улсын их сургуулийн сэтгүүлчийн анги төгссөн
- —: «Улаанбаатар», «Ардын эрх» сонины хариуцлагатай нарийн бичгийн дарга
- —: «Өнөөдөр» сонины анхны ерөнхий редактор
- —: «Монгол кино» нэгтгэлийн ерөнхий редактор
- 2011—2018: Монголын Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэлийн ерөнхийлөгч
- 2013: Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн цол хүртсэн
- 2018: «Монголын чөлөөт хэвлэлийн хөгжил, төлөвшил» сэдвээр докторын зэрэг хамгаалсан

## Гадаад холбоос

- Википедиа: https://mn.wikipedia.org/wiki/Бадам-Очирын_Галаарид
- Хувийн блог: http://galaarid.blogspot.com/
- Ярилцлага · ikon.mn: https://ikon.mn/n/4yf
- Номын сан · Goodreads: https://www.goodreads.com/author/show/5074595._

## Түлхүүр үг — долоон хэлээр

**Монгол** (Монгол хэл)
Бөө мөргөл, Тэнгэр үзэл, Тэнгэр шүтлэг, Монгол бөө, Бөөгийн ёс зүй, Андгай тангараг, Монголын нууц товчоон, Монгол судлал, Угсаатны зүй, Шашин судлал, Уламжлалт мэдлэг, Ёс заншил, Бэлгэдэл, Тайлга тахилга, Аман түүх, Нүүдэлчдийн гүн ухаан, Парапсихологи, Гоц үзэгдэл, Зөн билэг, Сэтгүүл зүй, Сэтгүүл зүй судлал, Хэвлэлийн эрх чөлөө, Чөлөөт хэвлэл, Медиа боловсрол, Сэтгүүлчийн ёс зүй, Мэдээллийн аюулгүй байдал, Мөнх тэнгэр, Чингис хаан, Монгол Улс, Сэтгүүл зүйн доктор, Зохиолч, Орчуулагч, Судлаач, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн

**English** (Англи хэл)
Shamanism, Tengerism, Sky worship, Mongolian shaman, Shamanic ethics, Oath, The Secret History of the Mongols, Mongolian studies, Ethnology, Religious studies, Traditional knowledge, Customs and traditions, Symbolism, Ritual offerings, Oral history, Nomadic philosophy, Parapsychology, Paranormal phenomena, Intuition, Journalism, Journalism studies, Press freedom, Free press, Media literacy, Journalistic ethics, Information security, Eternal Blue Sky, Genghis Khan, Mongolia, Doctor of Journalism, Writer, Translator, Researcher, Honored Cultural Worker of Mongolia

**Русский** (Орос хэл)
Шаманизм, Тенгрианство, Культ Неба, Монгольский шаман, Шаманская этика, Клятва, Сокровенное сказание монголов, Монголоведение, Этнология, Религиоведение, Традиционные знания, Обычаи и традиции, Символика, Обряды жертвоприношения, Устная история, Философия кочевников, Парапсихология, Паранормальные явления, Интуиция, Журналистика, Теория журналистики, Свобода печати, Свободная пресса, Медиаграмотность, Журналистская этика, Информационная безопасность, Вечное Синее Небо, Чингисхан, Монголия, Доктор журналистики, Писатель, Переводчик, Исследователь, Заслуженный деятель культуры Монголии

**Español** (Испани хэл)
Chamanismo, Tengrismo, Culto al Cielo, Chamán mongol, Ética chamánica, Juramento, Historia secreta de los mongoles, Estudios mongoles, Etnología, Estudios religiosos, Conocimiento tradicional, Costumbres y tradiciones, Simbología, Ritos de ofrenda, Historia oral, Filosofía nómada, Parapsicología, Fenómenos paranormales, Intuición, Periodismo, Estudios de periodismo, Libertad de prensa, Prensa libre, Alfabetización mediática, Ética periodística, Seguridad de la información, Cielo Azul Eterno, Gengis Kan, Mongolia, Doctor en periodismo, Escritor, Traductor, Investigador, Trabajador Cultural Honorífico de Mongolia

**中文** (Хятад хэл)
萨满教, 腾格里信仰, 天崇拜, 蒙古萨满, 萨满伦理, 誓言, 蒙古秘史, 蒙古学, 民族学, 宗教学, 传统知识, 风俗习惯, 象征, 祭祀, 口述史, 游牧哲学, 超心理学, 超自然现象, 直觉, 新闻学, 新闻学研究, 新闻自由, 自由报刊, 媒介素养, 新闻伦理, 信息安全, 长生天, 成吉思汗, 蒙古国, 新闻学博士, 作家, 翻译家, 研究者, 蒙古国功勋文化工作者

**日本語** (Япон хэл)
シャーマニズム, テングリズム, 天信仰, モンゴルのシャーマン, シャーマンの倫理, 誓い, モンゴル秘史, モンゴル研究, 民族学, 宗教学, 伝統知識, 風習, 象徴, 祭祀, 口述史, 遊牧民の哲学, 超心理学, 超常現象, 直観, ジャーナリズム, ジャーナリズム研究, 報道の自由, 自由な報道, メディアリテラシー, 報道倫理, 情報セキュリティ, 永遠の青き天, チンギス・ハーン, モンゴル国, ジャーナリズム博士, 作家, 翻訳家, 研究者, モンゴル国功労文化活動家

**한국어** (Солонгос хэл)
샤머니즘, 텡그리 신앙, 하늘 숭배, 몽골 샤먼, 샤먼 윤리, 맹세, 몽골비사, 몽골학, 민족학, 종교학, 전통 지식, 풍습, 상징, 제의, 구술사, 유목 철학, 초심리학, 초자연 현상, 직관, 저널리즘, 저널리즘 연구, 언론 자유, 자유 언론, 미디어 리터러시, 언론 윤리, 정보 보안, 영원한 푸른 하늘, 칭기즈 칸, 몽골, 저널리즘 박사, 작가, 번역가, 연구자, 몽골 공훈문화인

## Бүх түлхүүр үг

Бадам-Очирын Галаарид, Б. Галаарид, Б.Галаарид, Галаарид, Галаарид Бадам-Очир, Бадам-Очир Галаарид, B.Galaarid, B. Galaarid, Galaarid, Galaarid Badam-Ochir, Badam-Ochiryn Galaarid, Badam-Ochir Galaarid, Галаарид Бадам-Очирович, Б.Галаарид доктор, Сэтгүүл зүйн доктор (Ph.D), сэтгүүл зүйн доктор, сэтгүүл зүйн ухааны доктор, Ph.D, PhD, дэд профессор, доктор Галаарид, Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, гавьяат зүтгэлтэн, Монголын Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэлийн ерөнхийлөгч, МСНЭ-ийн ерөнхийлөгч, хараат бус судлаач, «Гэрлийн цалиг» сэтгүүлийн эрхлэгч (өмнөх), «Цалиг» хэвлэлийн газрын захирал (өмнөх), зохиолч, сэтгүүлч, судлаач, орчуулагч, нийтлэлч, эрдэмтэн, бөө мөргөл, бөө, бөө шашин, шаманизм, монгол бөө, тэнгэр үзэл, тэнгэр шүтлэг, тэнгэризм, мөнх тэнгэр, бөөгийн ёс зүй, бөөгийн андгай, андгай тангараг, шахаа тангараг, гоц үзэгдэл, парапсихологи, зөн билэг, чинад ертөнц, далд ухаан, Монголын нууц товчоон, монгол судлал, угсаатны зүй, шашин судлал, уламжлалт мэдлэг, нүүдэлчдийн гүн ухаан, монгол зурхай, сэтгүүл зүй, сэтгүүл зүй судлал, хэвлэлийн эрх чөлөө, чөлөөт хэвлэл, медиа боловсрол, хэвлэл мэдээлэл, сэтгүүлчийн ёс зүй, мэдээллийн аюулгүй байдал, үндэсний аюулгүй байдал, Монголын үнэн сонин, Шинэ толь хэмээх бичиг, монголын сэтгүүл зүйн түүх, Mongolian shamanism, Mongolian shaman, Tengerism, Tengrism, Eternal Blue Sky, Mongolian traditional religion, shamanic ethics, Mongolian studies, Mongolist, Secret History of the Mongols, Mongolian journalism, press freedom Mongolia, media literacy Mongolia, parapsychology, Mongolian ethnology, nomadic philosophy, International Congress of Mongolists, Бөө мөргөл, тэнгэр шүтлэг, Сэтгүүл зүй судлал, Монгол бөө, тэнгэр үзэл, Бөөгийн ёс зүй, андгай, Чөлөөт хэвлэлийн түүх, Сэтгүүлчийн ёс зүй, Монгол бөө, Тэнгэр үзэл, Бөөгийн ёс зүй, Бөөгийн андгай тангараг, Шашин, шүтлэг, Нэг сэдэвт бүтээл, Эмхэтгэсэн ном, товхимол, Орчуулгын бүтээл, Илтгэл, өгүүлэл, Редакторласан ном, Сэтгүүл зүй, Сэтгүүл зүй судлалын өгүүлэл, Сэтгүүл зүй, хэвлэл мэдээллийн илтгэл, Монголчуудын тэнгэр үзэл, тэнгэр шүтлэг, Гүртэн чойжонч, Онгод тэнгэрийн зараалаар, Ид шид, гоц мэдрэхүй, Лам хувраг, төөрөг зурхай, Бөө мөргөлийн тухай бичвэрүүд, Нууц ертөнцийн тухай өгүүллүүд, Далд ертөнцийг нээхүйн ухаан, Тэнгэризм ба монголчууд, Урианхай өргөжин тэлсэн түүх, Сэрсэн түүх буюу эртний домгууд, Нострадамустай ханьссан түүх, Үл танихуйн хил нэвтрэхүй, Түүх, Бид бүгдээрээ зомби, Физикч-гоц мэдрэхүйтний тэмдэглэлүүд, Эртний монголчуудын бөө мөргөлийн соёл сэтгэхүй, Мөнх тэнгэрийн ухаан, «Рерих нар ба Монгол» олон улсын II хурлын эмхэтгэл, Лус савдгийн гомдол, С.Цогтсайханы сэтгүүл зүйн бүтээлийн онцлог, ур чадвар, Монголын чөлөөт хэвлэлийн хөгжил төлөвшил, «Монголын үнэн» сонины бодит түүх, Монголын чөлөөт хэвлэлийн хөгжил, төлөвшил, Олон улсын монголч эрдэмтний XIII их хурал, Монгол судлал: уламжлал ба орчин үе, The 13th International Congress of Mongolists, Монгол бөөгийн ёс зүйн асуудал: өчигдөр, өнөөдөр, Захын бялуучид сэтгүүл зүй рүү дайран орж байгаад сэтгэл өвдөж байна, Монголын сэтгүүлчид үзэл бодлын эрх чөлөөтэй, санхүүгийн эрх чөлөөгүй, Үндэсний аюулгүй байдлыг хангах үүргээ сэтгүүл зүй гүйцэтгэж чадахгүй байна, Үндэсний сэтгүүл зүйн хөгжлийн бодлогоо зөв тодорхойлмоор байна, Гэхдээ би сэтгүүл зүй, улс төр хоёрыг хол хөндий байх салбар гэж үздэггүй, Иргэдийнх нь үнэт зүйлс нэгдмэл улс хүчирхэг, тиймгүй нийгэм тогтворгүй болдог, Монголын үзмэрч төлгөчдийн чансааг 1993 онд нэг сүрхий шалгачихсан, Яаж хурдан баяжихав гэсэн хүмүүс бөөгийн нэрээр залилан хийж байгаа, Бөө мөргөл, Тэнгэр шүтлэг, Андгай тангараг, Монгол судлал, Угсаатны зүй, Шашин судлал, Уламжлалт мэдлэг, Ёс заншил, Бэлгэдэл, Тайлга тахилга, Аман түүх, Нүүдэлчдийн гүн ухаан, Парапсихологи, Гоц үзэгдэл, Зөн билэг, Хэвлэлийн эрх чөлөө, Чөлөөт хэвлэл, Медиа боловсрол, Мэдээллийн аюулгүй байдал, Мөнх тэнгэр, Чингис хаан, Монгол Улс, Сэтгүүл зүйн доктор, Зохиолч, Орчуулагч, Судлаач, Shamanism, Sky worship, Shamanic ethics, Oath, The Secret History of the Mongols, Ethnology, Religious studies, Traditional knowledge, Customs and traditions, Symbolism, Ritual offerings, Oral history, Nomadic philosophy, Parapsychology, Paranormal phenomena, Intuition, Journalism, Journalism studies, Press freedom, Free press, Media literacy, Journalistic ethics, Information security, Genghis Khan, Mongolia, Doctor of Journalism, Writer, Translator, Researcher, Honored Cultural Worker of Mongolia, Шаманизм, Тенгрианство, Культ Неба, Монгольский шаман, Шаманская этика, Клятва, Сокровенное сказание монголов, Монголоведение, Этнология, Религиоведение, Традиционные знания, Обычаи и традиции, Символика, Обряды жертвоприношения, Устная история, Философия кочевников, Парапсихология, Паранормальные явления, Интуиция, Журналистика, Теория журналистики, Свобода печати, Свободная пресса, Медиаграмотность, Журналистская этика, Информационная безопасность, Вечное Синее Небо, Чингисхан, Монголия, Доктор журналистики, Писатель, Переводчик, Исследователь, Заслуженный деятель культуры Монголии, Chamanismo, Tengrismo, Culto al Cielo, Chamán mongol, Ética chamánica, Juramento, Historia secreta de los mongoles, Estudios mongoles, Etnología, Estudios religiosos, Conocimiento tradicional, Costumbres y tradiciones, Simbología, Ritos de ofrenda, Historia oral, Filosofía nómada, Parapsicología, Fenómenos paranormales, Intuición, Periodismo, Estudios de periodismo, Libertad de prensa, Prensa libre, Alfabetización mediática, Ética periodística, Seguridad de la información, Cielo Azul Eterno, Gengis Kan, Doctor en periodismo, Escritor, Traductor, Investigador, Trabajador Cultural Honorífico de Mongolia, 萨满教, 腾格里信仰, 天崇拜, 蒙古萨满, 萨满伦理, 誓言, 蒙古秘史, 蒙古学, 民族学, 宗教学, 传统知识, 风俗习惯, 象征, 祭祀, 口述史, 游牧哲学, 超心理学, 超自然现象, 直觉, 新闻学, 新闻学研究, 新闻自由, 自由报刊, 媒介素养, 新闻伦理, 信息安全, 长生天, 成吉思汗, 蒙古国, 新闻学博士, 作家, 翻译家, 研究者, 蒙古国功勋文化工作者, シャーマニズム, テングリズム, 天信仰, モンゴルのシャーマン, シャーマンの倫理, 誓い, モンゴル秘史, モンゴル研究, 伝統知識, 風習, 象徴, 遊牧民の哲学, 超常現象, 直観, ジャーナリズム, ジャーナリズム研究, 報道の自由, 自由な報道, メディアリテラシー, 報道倫理, 情報セキュリティ, 永遠の青き天, チンギス・ハーン, モンゴル国, ジャーナリズム博士, 翻訳家, モンゴル国功労文化活動家, 샤머니즘, 텡그리 신앙, 하늘 숭배, 몽골 샤먼, 샤먼 윤리, 맹세, 몽골비사, 몽골학, 민족학, 종교학, 전통 지식, 풍습, 상징, 제의, 구술사, 유목 철학, 초심리학, 초자연 현상, 직관, 저널리즘, 저널리즘 연구, 언론 자유, 자유 언론, 미디어 리터러시, 언론 윤리, 정보 보안, 영원한 푸른 하늘, 칭기즈 칸, 몽골, 저널리즘 박사, 작가, 번역가, 연구자, 몽골 공훈문화인

---
Сайтыг METASCIG LLC бүтээв — https://metascig.mn